MADDENİN DEĞİŞİMİ
DOĞAL İŞLENMİŞ
ve YAPAY MADDELER
DOĞAL
MADDELER
» Doğada bulunan;
» Kendiliğinden oluşan, »İnsan emeğiyle değiştirilebilen, »İşlenilmemiş maddelere doğal maddelerdenir. Örneğin;
topraktan çıkarılan madenler, süt, tuz gölünde tortulaşan tuz, ağaçtan elde
edilen tahta doğal maddelerdir.
Doğal maddeler
çeşitli ürünler elde edilirken ham madde olarak kullanılır. Giysilerimizde
pamuk, yun ve keten ham madde olarak kullanılır. Zeytin yağının ham maddesi
zeytin, ekmeğin ham maddesi buğday, benzin ve mazotun ham maddesi petroldür.
İŞLENMİŞ
MADDELER
Doğal maddeler kesme,
parçalama ve eritme gibi yöntemlerle işlenmiş maddeler elde edilir. Örneğin; topraktan çıkan demir fabrikalarda işlenerek
tren rayı elde edilir. Tuz gölünden çıkarılan doğal tuz, işlenerek mutfak
tuzuna dönüşür. Süt işlenerek süt ürünleri olan yoğurt, tereyağı gibi işlenmiş
maddelere dönüşür. Tahta işlenerek mobilyalar üretilir.
YAPAY
MADDELER
Doğal ya da işlenmiş maddelerin insanlar tarafından karıştırılıp
birleştirilmesi ile elde edilen maddelere yapay maddeler denir. Örneğin;
» Tutkal ve talaş kullanılarak elde edilen yapay tahta (sunta),
» Petrol ürünleri kullanılarak yapılan plastik (naylon) maddeler insanlar tarafından birden fazla maddenin birleştirilmesi sonucu elde edilmiş yapay maddelerdir.
İnsan nüfusundaki
artış sonucu; tüketimin artması, doğal kaynakların ihtiyacı karşılayamamasına
neden olmuştur. Bu yüzden doğal maddelerin yerine yapay maddeler almıştır.
DOĞAL
KAYNAKLARIN KORUNMASI
Doğada kendiliğin bulunan maddelere doğal kaynak denir. Doğal kaynaklar çok uzun zaman sürecinde oluşmuştur. Doğal
kaynaklar sınırlı olduğu için değerlidir. İhtiyacımız için kullandığımız tüm
maddeler (doğal, yapay ve işlenmiş) doğal kaynakların birer ürünüdür. Doğal
kaynakların bilinçli kullanılması, onların tüketilmesini geciktirir. Ayrıca
doğal kaynakların hızlı tüketilmesi sadece insanlar için değil tüm canlılar
için tehlike oluşturur.
Örneğin; petrol
ve madenler enerji ihtiyacındaki hızlı artış nedeniyle bilinçsizce
tüketilmektedir. Bunun sonucu olarak doğal kaynaklar gelecek nesillere
kalmamaktadır. Hava, toprak ve su hızla kirlenmektedir. Su, toprak, ormanlar,
hava, doğal kaynaklarımızdan bazılarıdır. Hava, toprak ve su kirliliği;
» Canlı türlerinin azalmasına,
» Tarımsal
verimliliğin düşmesine,
» Su kaynaklarının
yetersizleşmesine,
Ȃevre
sorunlarına neden olur.
Ormanlar yok
edildiğinde toprak aşınır, hava kirlenir ve yağış dengesi bozulur. Bu yüzden;
» Bilinçli bir tüketici olmalı,
» Kağıt, cam ve
plastik gibi tekrar kullanılabilen atıkları geri dönüşümle üretime kazandırmalıyız.
DOĞAL OLAYLARININ MADDELERE ETKİSİ
Doğa olaylarından;
» Rüzgar,
» Akarsu,
» Yağmur,
» Sıcaklık değişimi gibi
olaylar maddeyi değiştirir.
RÜZGAR» Maddelerin yerlerini değiştirir, » Aşınmasına, ufalanmasına ve şekillerinin değişmesine
neden olur. » Ekilebilen verimli toprakların sürüklenerek yok olmasına (erozyon) neden olur.
AKARSU
Akarsular kayaları ve toprakları aşındırarak uzun yıllar sonra vadileri
oluşturur. Ayrıca beraberinde taşıdıkları kum, toprak, çakıl vb. maddelerle
deniz ve göl kenarlarında delta oluşturur.
YAĞMUR
Şiddetli yağmur eriyen kar suları sele dönüşerek;
» Toprak ve kayaları aşındırarak şekillerini değiştirir.
» Tarım alanlarına zarar verir.
» Yolları, köprüleri, evleri vb. yıkar, mal ve can kaybına neden olur.
» Tarihi eserler ve eski yapılara zarar verir.
» Hava kirliliği durumunda, asit yağmurları oluşturarak, tarım alanına, ormanlara ve tüm canlılara zarar
verir.
Yağmur suları ve
rüzgarın aşındırma etkisiyle bazı bölgelerde mantara benzer ilginç yapılar
oluşmuştur. Örneğin: Peri bacaları.
SICAKLIK
DEĞİŞİMİ
Yüksek sıcakta ve ya ortam sıcaklığının gece ile gündüz arasında büyük
farklılık gösterdiği yerlerde: Doğal ve yapay maddelerin yapıları değişir,
bozulmaya uğrarlar. Örneğin; kayaçların arasında biriken su donar. Donan su
kaynaçların parçalanmasına neden olur. Kaynaçlar rüzgarın ve suyun aşırması
sonucu toprağa dönüşür.
