5. Sınıf Fen ve Teknoloi Vücudumuzun Bilmecesini Çözelim Konusu Özeti 2

VÜCUDUMUZ
BİLMECESİNİ ÇÖZELİM

BESİNLERİN
GEREKLİLİĞİ

Canlıların
hareket edebilmeleri için enerjiye gereksinimleri vardır. Canlılar bu enerjilerini
besinlerden sağlarlar. Arabanın motorunun
çalışabilmesi için akaryakıta gereksinimi olduğu gibi canlıların da enerji sağlamak için besinlere
gereksinimleri vardır.

BESİN
İÇERİKLERİ VE GÖREVLERİ

 Besinler, hayvansal ve
bitkisel olmak üzere ikiye ayrılır. Et, süt, peynir, tereyağı, yumurta gibi besinler hayvansal; meyve, sebze,
tahıl gibi besinler ise bitkisel be­sinlerdir. Besinler yapısal olarak proteinler, karbonhidratlar, yağlar,
vitaminler, su ve mineraller gibi gruplara ayrılır.Besin içeriklerini vücudumuzda gördükleri işe
göre üç gruba ayırırız. 

1-ENERJİ VERİCİ
BESİNLER

Enerji verici besinler, öncelikle karbonhidratlar
ve yağlardır. Gerektiğinde proteinlerden de enerji sağlanır. Karbonhidratlar,
şeker ve şekerli yiyecekler, ekmek,
makarna, unlu besinler, patates, tahıllar gibi besin maddelerinde
bulunur.Yağlar,  bitkilerden ve hayvanlardan elde edilir. Tereyağı,
zeytinyağı, ayçiçe­ği yağı, mısır özü yağı, soya yağı gibi yağlar
vardır.

2-YAPICI VE ONARICI
BESİNLER

Proteinler vücudumuzun büyümesi, gelişmesi,
onarılması gibi önemli gö­revler üstlenmiştir.
Mineraller ve su bu görev sırasında proteinlere yardımcı olur. Proteinler; et, süt, tavuk, balık, peynir,
tahıllar, (buğday, arpa, mısır, pirinç) ve baklagiller (fasulye, nohut, mercimek, bakla) gibi besinlerde bulunur.

3-DÜZENLEYİCİ BESİNLER

Vücudumuzda; vitaminler, mineraller ve su
düzenleyici bir görev üstlenmiştir. Vitaminler
her çeşit besinde bulunur. Fakat sebze ve meyvelerde daha çoktur. Vitaminlerin; A, B, C, D, E, K gibi çeşitleri
olup, her vitamin çeşidinin vücudumuzda farklı bir
işlevi vardır. Vitaminler sağlıklı olmamızı ve büyümemizi sağlar,
eksikliği vücudumuzu olumsuz yönde etkiler. 

Mineraller
de vitaminler gibi vücudumuzda düzenleyici bir görev üstlenmiştir. Sodyum, kalsiyum, fosfor, demir gibi madensel maddeler
yani mineraller vücudumuz için gerekli maddelerdendir. Su, canlılar için çok önemli bir maddedir. İnsan vücudunun %70 i sudur.
Vücut­ta suyun azalması
rahatsızlıklara yol açar. Ter, idrar, solunum yoluyla atılan suyun
mutlaka vücuda alınması gerekir. Vücudumuz
için gerekli olan suyun bir bölümünü sebze ve meyvelerden, bir kısmını
da içeceklerden sağlarız. Günümüz dünyasında
özellikle iş yaşamındaki hızlı tempo, insanları bu tür hazır besin maddelerine yöneltmektedir. Fakat bu tür
hazır besinlerde bulunan kimyasal
maddeler çeşitli sağlık sorunlarına yol açmaktadır. Tüketici olarak besin maddeleri satın alırken
dikkatli olmak zorundayız. Besin maddelerinin
üzerinde bulunan besin içerikleri bölümünü mutlaka okumalı ve buna göre
davranmalıyız. Özellikle besin maddelerinin
paketleri üzerindeki son kullanma tarihine mutla­ka bakmalıyız. Son kullanma tarihi geçmiş ürünler sağlığımız açısından
sakıncalı­dır. Ayrıca güvendiğimiz,
markalı ürünleri satın almaya çalışmalıyız. Satın alacağımız sebze, meyve, balık, et gibi besin maddelerinin taze
olması­na dikkat etmeliyiz. Bozuk ve
tazeliği kaybolmuş besin maddeleri sağlığımız açısından
sakıncalıdır. 

VİTAMİNLER

Hangi Besinlerde Bulunur, Ne İşe Yarar?

A Vitamini — Havuç, kereviz, domates, taze fasulye, fıstık, avokado,  baklagiller,
mantar, yumurta,  süt, buğday ve
cevizde bulunur. Eksikliğinde gece körlüğü, deride kuruma ve pullanma görülür. Kemik ve diş gelişimine katkıda
bulunur.

        B Vitamini — Süt
ve süt    ürünlerinde,
kırmızı et, yumurta     ve birçok sebzede bulunur.       

Tahıl ve tahıllardan elde edilen ürünlerde
de B vitamini bulunur. B vitaminleri
eksikliğinde kansızlık, yorgunluk, deride
yaralar gibi rahatsızlıklar oluşur.

      C Vitamini —
Turunçgiller, çilek, kuşburmu, böğürtlen, domates,
maydanoz, lahana, patates ve yeşil yapraklı sebzelerde bulunur. Diş ve diş  
eti sağlığı için gereklidir. Vücudu mikroplara karşı korur. 

    
D
Vitamini — Süt, yumurta,
tereyağı, balık ve balık yağı, peynir ve sebzelerde bulunur. Kalsiyum ve fosforun emilmesini ve kemiklerde depolanmasını sağlar.D vitamininin ön
maddesi besinlerden alınır, güneş
ışınları ile D vitamini oluşur. Ancak balık yağıyla doğrudan alabiliriz.

     E Vitamini — 
Kırmızı et, süt ve süt ürünleri, yumurta, tahıl
ve tahıl ürünlerinde bulunur. Eksikliğinde kısırlık, karaciğer, kalp ve damar hastalıkları görülür.

     K Vitamini— Kırmızı et, pirinç, karaciğer, mısır, domates, yeşil sebzeler, muz, şeftali ve çilekte bulunur. Kanın pıhtılaşmasını sağlar. K vitamini eksikliğinde kan pıhtılaşmaz. Yaralanmalarda    
çok kan kaybedilebilir.

Vitaminler, vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapar. Vücudun direncini artırarak hastalıklardan korur. Ayrıca vitaminler büyüme, gelişme ve üremede önemli rol oynar.

Su

     Canlılar
susuz yaşayamaz. Yemek yemeden 2
hafta yaşayabiliriz ama susuz birkaç
gün yaşayabiliriz. Vücudumuzun % 701
sudur. Su içerek vücudumuzun su
ihtiyacını karşılarız. Her gün 1,5 –
2 litre
su içmeliyiz. Meyve ve sebzeleri
yediğimizde de vücudumuza su alırız.
Yazın terleyerek su kaybettiğimiz için daha çok su içeriz.

Su da vitaminler gibi vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapar.

Mineraller

Mineralller, vücudumuza yediğimiz yiyecekler ve içeceklerle girer. Vücudumuzda düzenleyici olarak görev yapar.

Ağızda başlayan
sindirim için dişler çok önemlidir. Çünkü besinlerin yutulacak hale
gelebilmesi ancak dişler yardımıyla olur.

Ağzımızdaki dişler yaptıkları işe göre
gruplara ayrılır. Ağzımızda kesici dişler, köpek dişleri, küçük ve büyük
azı dişleri vardır.

Kesici dişler,
besinleri kesmeye ve koparmaya, köpek dişleri besinleri koparıp parçalamaya, küçük ve büyük azı dişleri ise besinleri
ezmeye ve öğütmeye ya­rar.

Alt ve üst çenede 20 yaşına kadar dişler;
kesici dişler 8, köpek dişleri 4, küçük ve büyük
azı dişleri 16 olmak üzere toplam 28 tanedir. 18-20 yaşında 20 yaş dişi denilen 4 azı diş daha eklenerek diş sayısı 32 ye
tamamlanır.

Bebeklerin doğduklarında dişleri yoktur. 6
aylıkken süt dişleri çıkmaya başlar. 7-8 yaşına
gelince de süt dişleri dökülür. Süt dişlerinin yerine ise kalıcı dişler çıkar.

Artık bundan sonra herhangi bir nedenle
dökülen ya da çekilen bir dişin yerine yenisi
çıkmaz. Bu nedenle dişlerimizin sağlığına çok önem vermeliyiz.

Özellikle çok şekerli
besin tüketen kişilerde diş çürümelerine sıklıkla rastlanır. Diş çürümelerinin bir diğer nedeni de kalsiyum, fosfor
gibi minerallerin ve A, C, D vitaminlerinin
yeterince alınmamasıdır. Bunun için özellikle bu tür minerallerin bolca bulunduğu süt, süt ürünleri taze meyve ve
sebzelerin tüketilmesine özen gösterilmelidir.

Dişlerimizin
sağlığını korumak için:                                      

Şekerli maddeleri daha az
tüketmeliyiz. 

Süt ve
süt ürünlerini bolca tüketmeliyiz. 

 Bol bol sebze ve meyve yemeliyiz.  

Yemeklerden sonra ve yatmadan önce dişlerimizi mutlaka
fırçalamalıyız.

 Ceviz, fındık gibi sert kabuklu yemişleri dişlerimizle
kırmamalıyız.

 Belli aralıklarla diş doktoruna giderek dişlerimizi
kontrol ettirmeliyiz.

SİGARA VE
ALKOLÜN ZARARLARI

Sigara
ve alkol hem bağımlılık yapan hem de vücuda zararı dokunan madde­lerdendir.
Sigara günümüzün en yaygın zararlı alışkanlıklarından birisidir. Bronşit,
astım, akciğer ve gırtlak kanserine neden
olmakta, mide rahatsızlıklarına ve sindirim bozukluklarına yol açmaktadır. Sigara içilen ortamlarda bulunan insanlar
da sigaranın tüm zararlarından etkilenmektedirler. Sigaranın insan sağlığına verdiği zararları
sigara üreticileri de kabul etmek zo­runda kalmış ve sigara paketlerinin
üstüne uyarı yazlıları yazmışlardır. Sigaranın belli başlı zararları şunlardır:
 

• Üst solunum yolu hastalıklarına neden olur, 
• Akciğer kanserine yol açar. 
• Vücuttaki C vitaminini öldürür.  
• Hamile kadınlarda sakat çocuk doğmasına neden
  olur.
• Aile ve ülke ekonomisine zarar verir.

Dünyanın birçok ülkesinde sigara kullanımına karşı
radikal önlemler alınmaya başlanmıştır. Ülkemizde de son çıkarılan bir
yasa ile toplu yaşam alanlarında sigara içilmesi yasaklanmıştır.

Alkol kullanmak da zararlı bir
alışkanlıktır. Alkolü sürekli ve fazla miktarda içenlerde bağımlılık olur. 

Alkolün de sağlık açısından olumsuz etkileri
vardır. Fazla miktarda ve sürekli alkol tüketen insanlar, kendilerine zarar verdiği gibi çevrelerine
de zarar verirler. Davranışla­rını kontrol
edemez­ler. Özellikle alkollü araba kullanarak ka­zalara neden olurlar. Alkol kullanan kişi­lerde; karaciğer, mi­de,
beyin ve sinir hastalıklarına rast­lanmaktadır.