SPORUN İNSAN PSİKOLOJİSİ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
Sporun insan metabolizması ve sinir sistemi için ne kadar
faydaları olduğu şüphe götürmeyecek bir gerçektir. Sadece bedensel sağlığımızı
değil aynı zamanda ruh sağlığımızı da garanti altına alan bir süreç olması
nedeniyle son yıllarda hayatımıza daha fazla yerleşmeye başlamıştır. Sporun ana
faydalarına kısaca bakacak olursak ;
1- Spor yapan insan sağlıklı bir beden formuna sahip
olduğunu düşünür ve huzurlu olur ; burada kastedilen vicdani huzurdur. Bedenime
özen gösteriyorum, sağlığımı korumaya yönelik çabalıyorum gibi..
2- Spor yapmak birçok ruhsal bozukluğa iyi gelecektir ;
Eğer vücudunuz fiziksel olarak hareket etmezse beyninizde de
bir süre sonra bazı stres faktörlerinin biriktiğini göreceksiniz. Örneğin stres
bozukluğu ve ileriki durumlarda yaşanabilecek ruhsal çöküntü, minör (kısa
süreli) ve major (uzun süreli) depresyonun da temelindeki sebeplerden birisi
olarak karşımıza çıkacaktır. Uzun süre hareket etmeyen bünye beyin tarafından
algılanacaktır.. Dolayısıyla beynimiz açığa çıkmayan enerjiyi bir şekilde atmak
eğilimine girecektir ki hareketsiz ve kapalı kalmış bir bünye de bu yoğun stres
durumu ve öfke nöbetleri, sinirlenme olarak kendini gösterecektir..
Kısaca söylemek gerekirse bedensel olarak atılamayan olumsuz
enerji fiziksel olarak somatizasyon bozukluklarına neden olabilirken, ruhsal
olarak stres bozuklukları veya depresyona neden olabilmektedir.
3- Güçlü bir bünye, güçlü bir ruhsal denge getirecektir ;
Beden formunuzu ne kadar güçlendirirseniz, fiziksel olarak
kendinizi ne kadar geliştirirseniz bu strese girme sürenizi uzatacaktır.
Yapılan araştırmalara bazı spor türlerinin uzun vadede beynin kapasitesini
artırmak için ideal olduğunu saptamıştır. Yani spor yaparak sadece iyi
görünmekle kalmayıp iyi düşünmeyi ve daha kapsamlı bakış açıları geliştirmeyi,
sorunlara farklı yönlerden yaklaşmayı, hızlı ve doğru çözümler üretmeyi, doğru
iletişim kurmayı da becerebilirsiniz. Bu da hem insan ilişkilerinde, hem de iş
hayatında başarımızı arttıracaktır.
Peki spor beynimizi nasıl etkiliyor :
• Bedeni doğru ve bilinçli bir biçimde harekete geçirmek kan
dolaşımını düzene sokuyor ve beynin özellikle zorlandığı zaman ihtiyaç duyduğu
oksijeni almasını sağlıyor.
• Spor, bize zarar veren ve düşünme gücümüzü azaltan stres
hormonlarını etkisiz hale getiriyor.
• Yaratıcılık hormonunu artırıyor ve vücudumuzdaki endorfin
hormonunu aktif hale getirerek kendimizi daha mutlu ve enerjik hissetmemizi
sağlıyor.
• Sinir hücrelerinin yeniden yapılanmasına yardımcı oluyor.
Ayrıca beyindeki hücrelerin yaşlanmasını geciktiriyor Sinir hücreleri
arasındaki ilişkiyi düzenleyerek özellikle hızlı tepki verme ve koordinasyon
yeteneğini geliştiriyor.
Yetişkinler kadar çocukların da spora yönlendirilmesinde
büyük faydalar bulunmaktadır. Çocuklarımız bir sınavdan diğerine koşuyor.
Böylece çocuklarımızı spordan uzaklaştırıp sağlıksız yetişmelerine neden
oluyoruz. Oysa erken yaşta spora başlamanın pek çok avantajı oluyor. Bunların
arasında en önemlisi çocuğa düzenli spor yapma alışkanlığının kazandırılması.
Fiziksel aktivite, durağan yaşam ve obezitenin yol açtığı sağlık sorunlarının
önlenmesinde önemli rol oynuyor. Ayrıca, kas-iskelet sistemi gelişimini olumlu
yönde destekliyor. Bunlara ek olarak da çocuğun sosyalleşmesine yardımcı
oluyor, özgüvenini artırıyor. Her spor dalının, kendi içinde barındırdığı
kurallar, düzenlemeler ve uygulamalar; aslında disiplin dediğimiz sistemi,
yaşantısal olarak çocuğunuza sunar. Antrenman yapmak, zamanında oyuna başlamak,
kurallara uymak, çocuğunuzun tüm hayat kalitesini etkileyecek davranışlar
kazanmasını sağlar. Yenilgiyle, rekabetle baş etme, tekrar deneme, hakemle,
koçla, takım arkadaşlarıyla ilişki, belli bir amaca yönelme, hedefe ilerleme
gibi durumlar, çocuğunuzun ileride yetişkin bir birey olduğunda, hayatında
kullanacağı önemli ve gerekli yetilerdir. Spor etkinliklerinin kazandırdığı
sosyal ve fiziksel beceriler, çocuğunuzun toplum içindeki kabulünü artırır,
sağlıklı olmasını destekler, kötü alışkanlıklardan uzak durmasına yardımcı
olarak, sorumluluk duygusunu besler.
Sporun Kişilik Üzerine Etkileri
Kişilik, bir insanda yapıların davranış tarzlarının,
alakaların, ruhi davranışların ve kabiliyetlerin karakteristik bir
bütünleşmesidir. Sporun Kişilik üzerindeki etkilerine değinecek olursak;
Spor yapmak yalnızca bir bedensel uğraş olmayıp aynı zamanda
sosyalleşme ve topluma uyma sürecidir. Spor bir kurallar dizisi ile
sınıflandırılmıştır. Ayrıca taşıdığı özelliklere göre takıma uyma özelliklerini
gerektirir. Uyum süreçlerine başarı ile tamamlayan genç sporcular artık yeni
özelliklere sahiptir. Spor, büyük önem verilen birçok sosyal değerin oluşmasına
ve sürekli hale gelmesine yardımcı olur. Spor bu işlevi birçok yolla yapabilir.
Spor bireyin dinamik sosyal çevrelere katılımını sağlayan bir sosyal etkinlik
olması özelliğinden dolayı kişinin sosyalleşmesinde önemli bir role sahiptir.
Spor bireyin kendi dar dünyasından kurtularak başka ortamlarda, başka
kişilerden, İnançlardan, düşüncelerden insanlar ile diyalog içinde bulunmasını,
onlardan etkilenmesini ve onları etkilemesini sağlamaktadır. Bu yönü ile
sporun, yeni dostluklara kurulmasına, pekiştirilmesine ve sosyal kaynaşmaya
destek sağladığı söylenebilir. Sporun gücü, onun bir sosyalleştirme aracı
olmasıyla ve insanları birleştirici rolünü yerine getirmesi ile ölçülür.
Sonuç olarak sporun insanların kişiliklerinin olumlu yönde
şekillendiren bir kavram olması sporun, gerek biz gençlerin gerekse çocukların
yetiştirilmesinde ve geliştirilmesinde ne derece önemli olduğunu ortaya
çıkarmaktadır. Bu bağlamda biz gençlerin veya çocukların kişiliklerinin
geliştirilmesinde sporun eğitici fonksiyonu kullanılarak duygusal ve sosyal
yönden daha sağlıklı bir toplum yaratmak daha kolay olacaktır.
Sporun Sağlık Üzerindeki Etkileri
1-Hareket Sistemimiz Üzerindeki Etkileri
Sporun sağlık üzerindeki olumlu etkisi yadsınamaz bir
gerçektir. Spora başlamadan önce hangi spor türünü seçeceğimiz fiziksel durum,
yaş, kondisyon düzeyi kriterlerine göre farklılık göstermektedir. Seçeceğimiz
spor türü her ne olursa olsun kas sistemimiz ve hareket sistemimiz üzerinde çok
büyük etkiler oluşturacaktır.
*Yapacağımız spor türü, eklemlerin genişliğini korumasına ve
gelişmesine katkıda bulunur. Çok ciddi olarak ta eklemlerin katılaşmamasına
karşı savaş verir.
*Kıkırdakların devinme kabiliyetlerini geliştirerek
eklemlerin üst düzeyde korunmasını sağlar.
*Kemik düzeyinde; kalsiyum tutulmasını kolaylaştırarak
kalsiyum eksikliğinden kaynaklanan hastalıklarla mücadelede etkili bir koruma
aracıdır.
*Yapacağınız spor; kalça, eklemler ve en önemlisi omurgadaki
ağrıların giderilmesinde büyük rol oynar. Ayrıca toplumda çok sıklıkla görülen
bel ağrılarına karşı en büyük silahtır.
2-Kalp Damar Sağlığı Üzerindeki Etkisi
Düzenli yapacağımız spor aktivitesi kalp damar sistemimiz
üzerinde olumlu yönde büyük rol oynamaktadır. Kalp, kas yapısı sisteminde
olduğu için kasılma düzeyini maksimize etmek ve böylelikle tüm organizmamıza
iyi bir dağılımla kan pompalayabilmek için sportif aktivitelerden
vazgeçmemeliyiz. Diğer taraftan yapacağımız fiziksel aktivite kalp damar
hastalıkları risk faktörüne karşı iyi bir silah olacaktır; arteriyel hiper
tansiyonu minumum seviyede tutar, aterosikleroza karşı iyi bir ilaçtır.
Dolaşımı hızlandırır, sporcunun düzenli beslenebilmesini zorunlu kılar.
Böylelikle damar sistemi üzerinde zararlı etkenler olan alkol ve sigara gibi
toksik etkileri bulunan maddelerden uzaklaşmamıza olanak sağlar.
Özetle;
– Kalp çalışma sistemini ekonomik ve efektif çalıştırır.
Aynı zamanda düzenler.
– Sportif aktivite periferik damar direncini minimuma
indirmesinden kaynaklı kalp üzerindeki mevcut yükü hafifletmiş olur.
– Hiper tansiyonu düzenlemiş olur.
– Kan dolaşımı hızlanacağından vücudumuzdaki metabolik
artıkların dışarıya atılımı maksimum seviyeye çıkar.
3- Dış Görünüm
Sporun fiziksel görünümümüz üzerindeki etkisi
tartışılmazdır. Sportif aktivite kısa sürede kilo kaybına yol açmaz, terleme
yolu ile kilo kaybı hedeflenmemelidir. Su kaybı ile verilen kilo sağlıksız
olduğu gibi kısa süre içerisinde geri alınır.
Spor selülit gibi istenmeyen bir fiziksel olgunun birebir
önleyicisidir. Spor kas dağılımını uyumlu hale getirir, aşırı kilo alımına
engel olur.
4- Psikolojik Yararlar
Sporun insan üzerindeki psikolojik etkisi en fiziksel
etkileri kadar önemlidir.
*Yoğun iş hayatı ve heyecanın üzerimizde oluşturacağı
olumsuz etkilerinden kurtarır.
*Spor bedenimizi daha iyi algılayabilmemizi sağlar. Cinsel
hayatımızın düzenli gelişimine katkıda bulunur.
*Beynin daha fazla oksijenlenmesi ile zekasal etkinliği
yükseltir.
*Takım ruhunu geliştirir ve bireyler arasında ilişkiler
kurarak sosyal olguyu ve karşılıklı saygı kavramını geliştirir.
*Spor keyifli vakit geçirmemizi sağlar buna karşılık beyin
hormonlar salgılar. Endorfinler ise aile ve mesleki kaygılardan kurtulmaya
imkan tanır.
Spor Toplumdaki genç grubun sorumluluk duygularını
güçlendirir, öfkeyi kontrol altına alabilme kabiliyeti sağlar. Yoğun iş hayatı
ve stresin getirdiği saldırganlık duygusunu köreltir. Özellikle çocuklar spor
yaparken tüm enerjinin boşaltılması sayesinde dikkatlerini daha fazla
toplayacaklardır. Aynı zamanda gençler için spor kendine güven aşılayacağı için
onlara kişisel ifade yeteneği kazandırır.
Spor, gençliği aşırı heyecanını üzerlerinden atmalarını
sağlar olaylara yaklaşımlarında serinkanlı olmayı öğretir. Önemli kararlar
alırken daha sağlıklı muhakeme ederler.
Spor Unutkanlığı Önler
Spor yapan ileri yaş gurubu kitle sıkça rastlanan depresyon
rahatsızlığına spor yapmayanlara oranla çok daha az yakalanırlar. Daha önce
bahsettiğimiz sporun faydaları arasında; hareket sistemi, kalp damar sistemi
üzerindeki olumlu etkileri sayesinde daha dinç ve sağlıklı olurlar. Böylelikle
yaşlıların beyin aktivitelerini arttıran spor unutkanlığı minimum seviyede
tutar.