6. Sınıf Sosyal Bilgiler 2. ÜniteYeryüzünde Yaşam Konu Anlatımı – Ders Özeti

2. ÜNİTE YERYÜZÜNDE YAŞAM

            Harita: Dünya’nın bütününün veya bir parçasının kuşbakışı
görünüşünün belli oranda küçültülerek düzlem üzerine aktarılmasına harita denir.

            Ölçek: Haritalardaki küçültme oranına ölçek denir.

Çizgi (Çiziki)
Ölçek

— Büyük
ölçeklidir.

—
Ayrıntıyı gösterme gücü fazladır.

—
Ölçeğin paydası küçüktür.

— Küçültme
oranı azdır.

— Dar alanları
gösterir.

—
Hata payı azdır.

Kesir Ölçek:  

— Küçükölçeklidir.

—
Ayrıntıyı gösterme gücü azdır.

—
Ölçeğin paydası büyüktür.

—
Küçültme oranı fazladır.

— Geniş
alanları gösterir.

—
Hata payı fazladır.

            Paralel: Ekvatora paralel birer derecelik açılarla
çizilen doğudan batıya uzanan hayali çizgilere paralel denir.

            Paralellerin Özellikleri:

  Başlangıç
paraleli ekvatordur (0 derece). Ekvator en büyük paralel dairesidir. Kutup
noktalarına eşit uzaklıktadır.

      Ekvator’un kuzeyinde 90 ve güneyinde 90 olmak
üzere toplam 180 paralel vardır.

    İki paralel arasındaki uzaklık eşittir ve 111
kilometredir.

 Paralellerin
boyları dünyanın şeklinden dolayı Ekvatordan kutuplara doğru kısalır,
kutuplarda nokta halini alır.

            Meridyen: Bir kutup noktasından başlayarak diğer kutup
noktasında sona eren, ekvator ve paralel dairelerini dik kesen yaylara meridyen
denir.

            Meridyenlerin Özellikleri:

   Başlangıç
meridyeni İngiltere’nin başkenti Londra’daki Greenwich (Grinich) gözlemevinden geçen
meridyen kabul edilir ve 0 derece ile gösterilir.

    Başlangıç
meridyeninin 180 doğusunda 180 batısında toplam 360 meridyen yayı vardır.

    Meridyenlerin
uzunlukları birbirine eşittir ve yarım daire şeklindedir.

    İki
meridyen arası mesafe ekvatorda 111 kilometredir, kutuplara doğru azalır.

    İki
meridyen arasında 4 dakikalık zaman farkı vardır.

    Aynı
meridyen üzerindeki tüm noktalarını yerel saatleri aynı olur.

            Coğrafi Konum: Herhangi bir yerin dünya üzerindeki
bulunduğu yere coğrafi konum denir.

            Coğrafi Konum Çeşitleri:

            1- Matematik Konum: Bir
yerin ekvator ve başlangıç meridyenine olan uzaklığına matematik konum denir.

           2- Özel Konum: Bir yerin
denizlere, okyanuslara, kıtalara, komşu ülkelere, yeryüzü şekillerine ve
ekonomik faaliyet bölgelerine göre konumuna özel konum denir.

Türkiye’nin Matematik Konumunun Sonuçları:

   Türkiye
36- 42
derece kuzey paralelleri (KP); 26- 45 derece doğu meridyenleri (DM)
arasında yer alır.

    Ekvator’un
kuzeyinde, kuzey yarımkürededir.

    Başlangıç
meridyeninin doğusunda yer alır.

    Orta
kuşakta yer alır, dört mevsim belirgin yaşanır.

    Kuzeyi
ile güneyi arasında 6 paralel; doğusu ile batısı arasında 19 meridyen farkı
vardır.

            Türkiye’nin Özel Konumunun Sonuçları:

     
Asya, Avrupa ve Afrika kıtalarının
birbirine en çok yaklaştığı yerdedir.

     
Üç tarafı denizlerle çevrilidir.

     
Asya ile Avrupa kıtaları arasında köprü
konumundadır.

     
Zengin doğal kaynaklara sahiptir.

     
İstanbul ve Çanakkale boğazlarına sahiptir.

     
Avrupa ülkeleriyle Ortadoğu’daki zengin petrol
ülkeleri arasında bulunur.

     
Yükseklik fazladır, batıdan doğuya
gidildikçe yükseklik artar, sıcaklık düşer.

            Kıta: Etrafı deniz ve okyanuslarla çevrili büyük
kara parçalarına kıta denir.

            Kıtaların Adları (Büyükten Küçüğe):

            1- Asya                       2-
Afrika                     3- Kuzey
Amerika                  4- Güney
Amerika

            5- Antarktika              6- Avrupa
                  7-
Avustralya (Okyanusya)

            Okyanus: Kıtalar tarafından birbirinden ayrılan
büyük su kütlelerine okyanus denir.

            Okyanusların Adları (Büyükten Küçüğe):

            1- Büyük Okyanus                             2- Atlas
Okyanusu                             3- Hint
Okyanusu

            Dünyadaki Bazı İklimler:

            1- Çöl İklimi: Gündüz çok sıcak, gece çok
soğuktur. Kum fırtınalarından korunmak için uzun elbise giyilir, çadırlarda ve
göçebe yaşam vardır, su olmadığı için geçim kaynağı
hayvancılıktır. En çok deve beslenir. Deve
ulaşım ve taşımacılıkta kullanılır.

            2- Kutup İklimi: Kutuplarda görülür, yaz-kış
çok soğuktur. Soğuktan korunmak için kalın elbiseler giyilir, buzdan evler yapılır, ulaşım aracı olarak köpeklerin çektiği kızaklar ve kar motosikletleri
kullanılır, geçim kaynağı avcılık ve balıkçılıktır.

            3- Ekvator İklimi: Ekvator çevresinde görülür,
yaz-kış çok sıcaktır. Kış ayları yaşanmaz, bütün
ihtiyaçlar yağmur ormanlarındaki doğal ortamdan
sağlanır. Yaz-kış düzenli bol yağış vardır. Orman ürünleri ve balıkçılık geçim kaynağıdır.

            4- Muson İklimi: Ekvator ile dönenceler
arasında görülür, yazlar bol yağışlı, kışlar kuraktır. En
önemli geçim kaynağı tarım ve özellikle çeltik tarımıdır, sel baskınları
çok yaşanır. Güneydoğu Asya’ya  Muson Asya’sı
da denir. İklim Bangladeş’te görülür.

İklim Tiplerinin Dağılışını Etkileyen Faktörler:

            1- Ekvatora Olan Uzaklık:
Ekvatordan uzaklaştıkça sıcaklık azalır. Türkiye
ekvatora kutuplardan daha yakın olduğu için Türkiye
ılıman iklim kuşağındadır. Ülkemizin güneyi ekvatora yakın olduğu için
daha sıcaktır.

            2- Dağların Uzanışı: Dağların kıyıya paralel yada
dik olması iklimi etkiler. Karadeniz ve Akdeniz’de
dağlar kıyıya paralel uzandığı için deniz iklimi iç
bölgelere ulaşamaz. Ege Bölgesi’nde dağlar denize dik uzandığı için deniz
iklimi iç kesimlere ulaşır.

            3- Karasallık: Karalar erken ısınır, erken soğur;
denizler geç ısınır, geç soğur. Bu durum kıyılarda
ikliminin ılık olmasını sağlar.

            4- Yükselti: Türkiye yüksek bir ülkedir, ortalama
yükseltisi 1132 metredir. Her 200 metrede sıcaklık 1 derece düşer.

            5- Bakı: Dağların güneş ışınlarına göre durumuna
bakı denir. Ülkemizde dağların güney yamaçları
kuzey yamaçlarından daha çok ısınır.

            6- Rüzgarlar: Rüzgarlar geldikleri yerin
sıcaklığını taşırlar, sıcak yerlerden gelen rüzgarlar sıcaklığı artırırken;
soğuk yerlerden gelen rüzgarlar
sıcaklığı azaltır. Ülkemizde güneyden esen rüzgarlar sıcaklığı yükseltirken, kuzeyden esen
rüzgarlar sıcaklığı düşürür.     

TÜRKİYE’DE GÖRÜLEN İKLİMLER

            Geçmişten Günümüze Yerleşme:

            —- İlk insanlar avcılık ve toplayıcılıkla geçiniyorlardı. İnsanlar mağaralarda ve kulübelerde yaşıyordu.

            Tarih öncesi Anadolu’da önemli yerleşme Antalya’daki Karain Mağarasıdır.

            — M.Ö. 2000’li yıllarda
toprağı işlemeyi ve hayvanları evcilleştirmeyi öğrenerek yerleşik hayata geçtiler.

            Yerleşik hayat döneminde
Anadolu’da önemli yerleşme Konya Çatal höyüktür.

            — M.Ö. 3000’li yıllarda şehirler kuruldu, ticaret gelişti, şehirlerin etrafını
surlarla çevirdiler. Bu dönemde yerleşme yeri Çanakkale
yakınındaki Truva’dır.

            — XIX. yüzyılda
teknoloji kullanılarak makineyle üretime dayanan Sanayi
İnkılabı başladı. Fabrikalar kuruldu,
köylerden şehirlere göçler başladı, şehirlerin nüfusu arttı.

ANADOLU UYGARLIKLARI

ANADOLU UYGARLIKLARI

MEZOPOTAMYA UYGARLIKLARI

            NOT: Fırat ve Dicle
nehirleri arasında kalan bölgeye Mezopotamya
denir. İklimin uygun olması ve verimli araziler sebebiyle birçok uygarlığa ev
sahipliği yapmıştır.